أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
151
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
و اگر بر معدّل النّهار باشد ، LY كه دانسته است همان YB خواهد بود ؛ و چون بر YB ربع [ دايرهء ] DB را بيفزاييم ، اختلاف طول DY ميان دو شهر بهدست مىآيد . و اين بود دوازده وضع كه به علّت تقارن به شش وضع درآمد . بنابراين [ با در نظر گرفتن اوضاعى كه پيشتر از آنها ياد شد ] ، از بيست و هشت صورت ، ده صورت باقى مىماند كه هشت صورت از آنها متقارن است و دوتا ساده ، و بدين جهت وضعهاى اين نوع شش مىشود : اوّل آنكه زمان ثبت شدهء [ براى كسوف ] در هرشهر زمان گذشتهء از آغاز شب باشد ، كه متقارن آن است اينكه در هردو شهر زمان ماندهء به پايان شب باشد ؛ دوم آنكه كسوف در هردو شهر بر افق شرقى در آغاز شب حاصل شود ، و قرينهء آن است كسوفى كه در هردو شهر در پايان شب بر افق غربى اتّفاق افتد ؛ سوم آنكه در يك شهر كسوف بر افق شرقى واقع شود و در شهر ديگر مدّتى از آغاز شب گذشته باشد ، و قرينهء آن است كسوفى كه در يك شهر بر افق غربى واقع شود و در شهر ديگر مدّتى به پايان شب مانده باشد ؛ چهارم آنكه زمان در يك شهر با مقدار گذشتهء از آغاز شب حساب شود و كسوف در شهر ديگر بر افق غربى صورت گيرد ، و قرينهء آن است كسوفى كه در يك شهر بر افق شرقى صورت گيرد و زمان آن در ديگرى مدّتى به پايان شب مانده باشد ؛ پنجم آنكه زمان در يك شهر با آنچه از آغاز شب گذشته حساب شود ، و در ديگرى با آنچه به پايان شب مانده است ؛ ششم آنكه كسوف در يك شهر بر افق شرقى باشد و در شهر ديگر بر افق غربى . و اين بود شش وضع . در وضع اوّل : فرض كنيم [ شكل 40 ] MO قسمتى از افق H باشد ، و KZM مدار كسوف . چون TZL و TMF را رسم كنيم ، اندازهء زمان گذشتهء از آغاز شب در شهر H ، قوس LF مشابه ZM است ، و در شهر e قوس SF مشابه KM . و براى آنكه شكل ، از بسيارى قوسها درهم نشود ، براى [ مدار ] جنوبى از هريك از صورتها تصويرى جداگانه رسم مىكنيم . BL تعديل روز كسوف است در شهر e ، و OF تعديل روز كسوف در شهر H ، كه اگر عرضهاى De و YH با يكديگر برابر باشند ، اين دو